1.Türkiye, bir ‘siyasal sistem krizinin’ içinden geçmektedir. Bu krizin ideolojik göstergesi laikliktir. İktidar partisi hakkında açılan kapatma davası bu krizin yeni bir safhasıdır. Önümüzde belirsizlik ve kaos vardır ve krizin devlet krizi haline dönüşmesi ciddi bir olasılıktır.
Yaşanan sürecin sorumluluğunu yargıya veya demagojik bir üslupla statükoya yüklemek yanlıştır. Siyasi sorumluluğun da kabul edilmesi gerekir. Meseleyi oluruna bırakmak doğru olmayacağı gibi, inisiyatif alınması, siyaset mekanizmasının harekete geçirilerek bir şeyler yapılması da zorunludur.
Teşhisler doğru konulmalı ve yanlış teşhisler üzerinden tartışmaya bir son verilmelidir. Sorun Anayasa’nın öngördüğü siyasal düzenin kendisindedir. Bu düzen, değiştirilmediği takdirde, aynı olumsuzlukları üretmeye devam edecektir.
Hatta, güncel bir kriz olarak kendini gösteren sistemde mevcut sorun, güncelin çok ötesinde, Lozan Anlaşması ile kurduğumuz statükonun -bağımsız devlet, milli ekonomi, tek millet gibi değerlerin- geleceğini de sarsabilecek mahiyettedir.
Bir tek seçimin sonuçları dahi devletin tüm fonksiyonlarını, dolayısıyla güçlerini tayin etmeye imkân vermektedir. Bu gerçeği dürüstçe ve içtenlikle görmeliyiz. Bu yapının doğru olmadığını da kabul etmeliyiz. Yüzde 35 oy alan bir partinin, parlamentoda yüzde 70’lik bir üstünlük elde ettiği görülmüştür. Bu gücün ise demokratik işlemediği, Siyasi Partiler Kanunu’nun zaafları nedeniyle dar bir kadro hegemonyasına girebildiği ortaya çıkmıştır.
Bir tek seçimin sonuçları dahi devletin tüm fonksiyonlarını, dolayısıyla güçlerini tayin etmeye imkân vermektedir. Bu gerçeği dürüstçe ve içtenlikle görmeliyiz. Bu yapının doğru olmadığını da kabul etmeliyiz. Yüzde 35 oy alan bir partinin, parlamentoda yüzde 70’lik bir üstünlük elde ettiği görülmüştür. Bu gücün ise demokratik işlemediği, Siyasi Partiler Kanunu’nun zaafları nedeniyle dar bir kadro hegemonyasına girebildiği ortaya çıkmıştır.
Mevcut anayasal düzen, yasamada üstünlüğü ele geçiren siyasal odağın, icrada olduğu kadar, kademeli olarak yargıda ve tüm devlette hâkimiyet tesisine elveren bozuk bir tasarıma dayanmaktadır.
Sonuçta parlamento, dar bir kadronun ıstampası haline gelebilmektedir. Yasalar, istenirse istenildiği şekilde çıkarılmakta; istenmediğinde ise gerekli olsa bile çıkarılmamaktadır. Böylece, yürütme dar bir kadro ile bütün yapılara hâkim olabilmekte ve Parlamento denetimi de işletilememektedir.
Dahası, aynı parlamentonun cumhurbaşkanını belirlemesiyle, aynı kadro bu defa devletin yargı erki ile diğer kurumlarına da egemen olabilmektedir. İşte bu noktada, “büyük zaaf” kendini açığa vurmaktadır: Sistem bütünüyle kendisini, yetkilerini sigorta olarak gördüğü ve kilit taşı konumuna yükselttiği cumhurbaşkanının iyi niyetine bırakmıştır. Nitekim, şahsınızın cumhurbaşkanı seçilmesi etrafında yürütülen tartışmalar sistemin bu büyük zaafını daha görünür hale getirmiştir.
Sistemin kendisini savunmak için neredeyse hiçbir imkân veya araca sahip olmadığı açıktır. Parti kapatma ya da demokrasi dışı müdahaleleri bir araç veya yöntem olarak kabul etmek de mümkün görülmemelidir. İktidar partisi hakkında açılan kapatma davasının arka planında, laiklikle ilgili sorunlar ve siyasal iradenin bu konudaki üslubundan öte, esasen bu zaafla yüz yüze gelmenin yarattığı tedirginlik ve kaygı vardır.
Türkiye’nin demokrasisi, güçlerin tek merkezde toplanmasına yol açıyor. Bir tek seçim sonucu, bütün mekanizmaları yönetip belirliyor. Bir tek seçim sonucuyla devletin tüm güçleri ve kurumları bir tek merkezin elinde toplanabiliyor.
Neticede, ülkemizde sadece hükümet ve yasamanın değil, yargı, üniversite, ordu ve tümüyle bürokrasinin; devletin tüm kademelerinin aynı kadronun belirleyiciliğine açık hale gelmesi, hatta bu kadronun uzantısına dönüşmesi bu sistem içinde mümkündür.
Ülkenin selameti; demokratik kültüre, kamuoyu baskısına ve iyi niyete emanettir. Fakat görülüyor ki, medyanın mahkûmiyeti kamuoyunu etkisizleştirmektedir. İdeolojik kutuplaşma ise uzlaşmayı imkânsızlaştırıyor. İyi niyet işlemiyor; çünkü klasik kural hükmünü icra ediyor ve mutlak iktidar mutlaka bozuyor.
Ülkenin selameti; demokratik kültüre, kamuoyu baskısına ve iyi niyete emanettir. Fakat görülüyor ki, medyanın mahkûmiyeti kamuoyunu etkisizleştirmektedir. İdeolojik kutuplaşma ise uzlaşmayı imkânsızlaştırıyor. İyi niyet işlemiyor; çünkü klasik kural hükmünü icra ediyor ve mutlak iktidar mutlaka bozuyor.
Elbette ki, kusurlu düzenin sorumlusu siyasi iktidar değildir. Evet, siyasi irade gerekli iyi niyeti göstermemiştir. Hükümet etmeyi boyunduruk altına almak olarak anlamış, kusurları kullanarak tahakküm alanını genişletmiştir. Kaygılar karşısında özenli davranmamıştır. Fakat bu nedenlerle bütün sorumluluk ona yüklenemez. Çünkü başka bir kadro partisi de iktidarda olsaydı aynı şekilde davranabilirdi.
Teslim etmek gerekir ki, ortaya çıkan tablo büyük çapta eşyanın tabiatı gereğidir ve kaçınılmaz bir sonuç gibi görünmektedir.
Gelinen aşamada, Türkiye’nin siyasal sisteminin, bir kadro partisinin çoğunluğu elde etmesi durumunda, ‘çoğunlukçu diktatörlük ya da parti devleti rejimine’ doğru bir sapmaya müsait olduğu açığa çıkmıştır.
Bilindiği gibi; çoğulcu, anayasal demokrasi güçlerin tek elde toplanmasına izin vermez. Devlet fonksiyonlarının farklı ellere dağıtılması ve bunların hem kendilerini hem de birbirlerini denetlemeleri esastır. Aksi takdirde özgürlükler teminatsız kalır. Çağdaş demokrasiler ise özgürlüklerin önceliğine dayanırlar. Halkın yönetimi anlamında demokrasi, ancak ve sadece özgürlük ilke ve değerlerine dayandığı ve bunları temin edebildiği derecede makbuldür. İnsanlığa büyük bedeller ödeten mutlak demokrasi devri çoktan kapanmıştır. Bir kişinin veya bir azınlığın mutlak hâkimiyeti ile çoğunluğun mutlak hâkimiyeti arasında bir fark yoktur. Hatta ikincisi daha yıkıcı olabilmektedir.
Yaşadığımız siyasal krizin dışavurumu ise laiklikle ilgili anlayış farklılıkları üzerinden gerçekleşmektedir. Laiklik milli egemenlik ilkesinin diğer yüzüdür. Bu anlamda, devlet erklerinin yegâne referans kaynağının beşeri irade olması demektir.
Yaşadığımız siyasal krizin dışavurumu ise laiklikle ilgili anlayış farklılıkları üzerinden gerçekleşmektedir. Laiklik milli egemenlik ilkesinin diğer yüzüdür. Bu anlamda, devlet erklerinin yegâne referans kaynağının beşeri irade olması demektir.
Bununla birlikte laikliğin, dinin toplumsal hayattan da tasfiyesini isteyen bir ideolojiye dönüştürülmesi kabul edilemez. İktidar partisi hakkındaki iddianamede böyle bir yanlış anlayış yansımaktadır.
Kutsala olan inanç ve bağlılığın, dinin statik ve bilimsel olmayan bir “düşünce” olduğu iddiasıyla adeta küçümsenmeye çalışılması ise, yadırgatıcı ve dar görüşlü bir tutumdur. Laikliği ideoloji haline sokan anlayışın, dinin toplumsal hayattan tasfiyesi için devleti işlevlendirmeyi talep ettiği açıktır. Devlet, toplumsal hayatı ladinileştirme misyonu üstlenmeye zorlanmaktadır.
Devletin inançlardan bağımsızlığı ilkesi, devletin yurttaşlarını inançsızlaştırması şekline büründürülmek istenmektedir. İşte bu da, çoğulcu demokrasiden bir başka otoriter sapmadır.
Devletin inançlardan bağımsızlığı ilkesi, devletin yurttaşlarını inançsızlaştırması şekline büründürülmek istenmektedir. İşte bu da, çoğulcu demokrasiden bir başka otoriter sapmadır.
İktidar partisinin başörtüsü sorununun çözümünde seçtiği yöntem yanlış bulunabilir. Şahsınızın, izale etmesi beklenirken, bu yanlışa geçit vermiş olması da eleştirilebilir. Siyasal iktidar sözcü ve mensuplarının problemli bazı söylem veya fiilleri de söz konusu olmuş olabilir. Ve fakat, bütün bunlar, laikliğin toplumun inancının karşısına çıkarılmasını haklı göstermez. Yanlışa karşı bir başka yanlış dikilmektedir. Türkiye bu açmazla karşı karşıyadır. Bu yaklaşımın anayasa yargısıyla benimsenmesinin kaçınılmaz sonucu, devlet-toplum, resmi ideoloji-toplumsal hayat çatışmasıdır ki, en uzak durmamız gereken tehlike budur.
Milletiyle didişen bir devlet zafiyete mahkûmdur. Milletini kaybeden, toplumsal rızaya dayanmayan bir devlet yaşayamaz.
Ama unutulmamalıdır ki, üzerinde yaşadığımız coğrafyada ancak devlet varsa ve güçlüyse millet olarak var olunabilir. Aslında, örgütlü güç birliği anlamında devleti yetersiz toplumlar, millet kalamazlar, dinlerini dahi koruyamaz ve yaşayamazlar, vatanlarında güven içinde var olamazlar, hak ettikleri refahı başkalarına devretmeye mahkûm kılınırlar.
Bekle-gör anlayışına teslim olunmamalıdır. Rehavet çare değildir. Beklenirse görülecek olan da bellidir. Anayasa Mahkemesi’nin özgürlük alanını daraltıcı veya parti kapatma yönlü kararlarının tetikleyeceği sosyal ve politik süreçler, Türkiye’yi potansiyel tehlikelere sürükleyebilir.
İçeride ağır bir kriz yaşanırken, dışarıdan birtakım süreçler kurgulanabileceği de dikkate alınmalıdır. İçerideki iktidar çekişmesinin, devletimiz ve milletimiz için egemenlik zafiyetine dönüşmesi ihtimali yadsınamaz.
İçeride ağır bir kriz yaşanırken, dışarıdan birtakım süreçler kurgulanabileceği de dikkate alınmalıdır. İçerideki iktidar çekişmesinin, devletimiz ve milletimiz için egemenlik zafiyetine dönüşmesi ihtimali yadsınamaz.
Kürt meselesi etrafında biriken gerilimin din-laiklik veya muhafazakârlık-modernlik bağlamlarında çoğaltılarak ve derinleştirilerek büyümesi, Irak’ın yapılanmasıyla ilgili ortaya çıkması olası gerilimlerle, global ekonomik kriz dalgasıyla beraber düşünüldüğünde; Türkiye’nin bir iktidar boşluğuna, istikrarsızlık dönemine tahammülünün olamayacağı görülmelidir.
Varolan gerilimin hesaplaşmaya dönüşmesinin milletin kazanımlarını tehlikeye atacağı şuuruyla hareket edilmelidir.
Varolan gerilimin hesaplaşmaya dönüşmesinin milletin kazanımlarını tehlikeye atacağı şuuruyla hareket edilmelidir.
2.
Türkiye’nin ihtiyacı yargıyı etkisizleştirecek bir sözde “mahkeme devrimi” değildir. Cumhuriyet’in korunmasız kalmasına neden olacak tadilat ve ayarlamalar da çıkmaz yoldur. Yanlışı yanlışla düzeltmeye yeltenilmemelidir. Yapılması gereken, özgürlüklerin önceliğine dayalı anayasal demokrasiyi, Cumhuriyet’in ilkelerini de özümsemiş olarak, düzgün bir şekilde tesis edip işletebilmektir.
Türkiye’nin ihtiyacı yargıyı etkisizleştirecek bir sözde “mahkeme devrimi” değildir. Cumhuriyet’in korunmasız kalmasına neden olacak tadilat ve ayarlamalar da çıkmaz yoldur. Yanlışı yanlışla düzeltmeye yeltenilmemelidir. Yapılması gereken, özgürlüklerin önceliğine dayalı anayasal demokrasiyi, Cumhuriyet’in ilkelerini de özümsemiş olarak, düzgün bir şekilde tesis edip işletebilmektir.
Öncelikle, Türkiye’de güçler ayrılığı ilkesini gerçekten işler kılacak bir sistem revizyonuna gidilmesi şarttır. İkinci olarak, ibadet ve eğitimle sınırlı inanç temelli taleplerin özgürlükçü bir anlayış çerçevesinde karşılanmasına imkân verecek ideolojik bir revizyon yapılmalıdır.
Siyasal kuruluşta güçler ayrılığını kurumsallaştırmak üzere, başkanlık veya yarı başkanlık sistemine geçiş yolu açıktır. Bu yönde önemli bir adım atılmıştır. Bu adım gerekli unsurlarla desteklenerek insicamlı bir bütünlüğe kavuşturulabilir.
Siyasal kuruluşta güçler ayrılığını kurumsallaştırmak üzere, başkanlık veya yarı başkanlık sistemine geçiş yolu açıktır. Bu yönde önemli bir adım atılmıştır. Bu adım gerekli unsurlarla desteklenerek insicamlı bir bütünlüğe kavuşturulabilir.
Her halükârda, sistemin şu haliyle devamı yeni sıkıntılara neden olur. Başkanlık sistemi tercih edilecek olursa, cumhurbaşkanının icrai yetkileri artırılmalıdır.
Hangi sistem tercih edilirse edilsin, yasamanın denetim olanakları işlevsel bir zeminde etkinleştirilmelidir. Siyasi partiler üzerindeki lider ve genel merkez diktası kırılmalıdır. Parti disiplinini makul düzeye çekecek tedbirler alınmalıdır. Bu amaçla, Siyasi Partiler Kanunu ve Seçim Kanunu yeniden düzenlenmelidir. Meclis İçtüzüğü, komisyonların etkin ve özgür çalışmasını, yasamanın yürütmeden özerkleşmesini sağlayacak yönde değiştirilmelidir. Çift meclis sistemine geçilmesi (senatonun yeniden ihdası) ciddi olarak düşünülmelidir.
Yürütmenin istikrarı sağlanıp, yasamanın yürütmeyi denetlemesi kurala bağlanacağına göre, yasamanın oluşumunda ‘temsilde adalet ilkesi’ mutlaka esas alınmalıdır.
Yürütmenin istikrarı sağlanıp, yasamanın yürütmeyi denetlemesi kurala bağlanacağına göre, yasamanın oluşumunda ‘temsilde adalet ilkesi’ mutlaka esas alınmalıdır.
Yargının özerkliği ve tam bağımsızlığı tesis edilmelidir. Yasama ve yürütme organlarının yargı organı ve özerk olması gereken diğer kurumlar üzerindeki belirleyici etkileri ortadan kaldırılmalıdır. Cumhurbaşkanının yüksek yargı kademelerine üye ataması uygulamasına son verilmelidir. Fakat yargı saltanatına engel olacak önlemler de mutlaka alınmalıdır.
Dokunulmazlık, yasama ve yargıda görev gerekleri ve doğasıyla sınırlandırılmalıdır.
Tüm temel hak ve özgürlükler, anayasada ‘fakatsız-amasız’ bir güvence sistemine alınmalıdır.
Üniversite ve YÖK, devlet tekeli kaldırılarak özerkleştirilmelidir.
Üniversite ve YÖK, devlet tekeli kaldırılarak özerkleştirilmelidir.
Devlet erklerinin birbirlerinden özerkleştirilmeleri yanında, kendilerini ve birbirlerini etkin şekilde denetlemelerine imkân verecek mekanizmalar kurulmalıdır.
Siyasal iktidarın ekonomiyle ilgili karar ve uygulama kapasiteleri şeffaflık, objektiflik ve etkin denetlenebilirlik ilkeleri temelinde yeniden düzenlenmelidir. Özerk kurul ve kurumların devletten, hatta ülkeden bağımsız yapı ve işleyişleri, anayasal düzen içinde sorumlu bir hale kavuşturulmalıdır.
Yerel yönetimlerin etkin denetime tabi olmaları mutlaka sağlanmalıdır.
Bu yeniden kurgulama kararları; müzakereye sevk edecek, icrayı gerçek bir denetime açacak, otoriter veya totaliter tahakküm oluşturulmasına hiçbir surette imkan ve ihtimal vermeyecektir. Ama aynı zamanda; yönetebilir, otorite tesis edebilir bir demokrasi sağlayacaktır. Sistem sürprizlere karşı dayanıklı bir işleyiş edinecektir.
Bu yeniden kurgulama kararları; müzakereye sevk edecek, icrayı gerçek bir denetime açacak, otoriter veya totaliter tahakküm oluşturulmasına hiçbir surette imkan ve ihtimal vermeyecektir. Ama aynı zamanda; yönetebilir, otorite tesis edebilir bir demokrasi sağlayacaktır. Sistem sürprizlere karşı dayanıklı bir işleyiş edinecektir.
Unutulmamalıdır ki, demokrasi, salt seçimli sistemlerin değil, anayasal düzenlerin adıdır. İktidarın özgürlük güvenceleriyle sınırlandığı rejimdir. Milli irade kavramının içi boş bir retorik unsuruna dönüştürülerek sömürülmesine son verilmelidir. Milli irade milli egemenliğin sahibi ve kudreti olmak gerekirken, içine düşülen ideolojik ve sistemik krizlerde milli egemenliği zayıflatan ve kendi gücü olan devletine muarız bir kapasite konumuna sürüklenmemelidir.
Kuvvetler ayrılığının gerçek bir işlerliğe kavuşturulması, sadece çağdaş çoğulcu demokrasiye uyumlu olmak anlamına gelmeyecektir.
Kuvvetler ayrılığının gerçek bir işlerliğe kavuşturulması, sadece çağdaş çoğulcu demokrasiye uyumlu olmak anlamına gelmeyecektir.
Bürokrasi, yargı ve ordu gibi devletimizin omurgası niteliğindeki tarihsel-kurumsal varlık ve kapasitelerimizi de, bir yandan asli vasıflarıyla etkinleştirecek, diğer yandan tarihsel, geleneksel, hatta doğal rol ve işlevlerini çağdaş bir demokratik devlet formunda gerçekleştirebilir kılacaktır.
Türkiye’nin rejim-halk ikiliğinden kurtarılması yönünde bir ideolojik revizyona gidilmelidir. Bu kapsamda, -siyasal yöneliş içermemek koşuluyla- inanç temelli bireysel taleplerin laikliğe karşıt olarak yorumlanmasına son verecek bir anlayış birliğine varılmalıdır.
Türkiye’nin rejim-halk ikiliğinden kurtarılması yönünde bir ideolojik revizyona gidilmelidir. Bu kapsamda, -siyasal yöneliş içermemek koşuluyla- inanç temelli bireysel taleplerin laikliğe karşıt olarak yorumlanmasına son verecek bir anlayış birliğine varılmalıdır.
Laiklikle ilgili bir berraklık ve kesinlik oluşturulmalıdır. Türkiye, devlete kültür ve yaşam tarzı empoze edici katı bir ideolojik rol yükleyen sağlıksız bir içtihadın insafına bırakılamaz.
Anayasa üstü bağlayıcılığı olan, devletimizin kurucu belgesi Lozan Anlaşması’nda yer alan millet tarifi, mutlaka anlaşılmalı, göz önünde bulundurulmalı ve korunmalıdır. Böylece, milletin inancı-devletin ilkesi arasında bir çatışma olduğu kanısını besleyen ve toplumda kutuplaşma riskini artıran bir yaklaşımdan da kurtuluruz.
Siyaseti, değerler alanında kamplaşmış kümelerin inatlaşmasına çeviren tartışmalara son vermek ve değerler etrafında merkezileşen bir demokratik siyaset oluşturmak mümkün hale gelir.
Köklü revizyon çalışması, uzlaşmayı mümkün kılacak bir yöntem içinde, gücün mutlaklaşmasını önleyecek sivil ve demokratik bir anayasa hedeflenerek hayata geçirilmelidir.
Siyasi partiler ve sivil toplumun yanı sıra, devletin omurgasını oluşturan yargı-ordu-üniversite gibi unsurların da mutabakatın merkezinde yer almaları amaçlanmalı ve sağlanmalıdır.
Yukarıda belirtilen esas ve usul üzere bir değişim başarıldığı takdirde, bugün karşılaştığımız türden krizlerin tekrarı önlenecektir. Sistemin selametinden kaygı duyulmasına mahal kalmayacaktır. Değer odaklı olası siyasal gerilimlerin toplumsal bölünmelere yol açması da önlenecektir. Böylece devletin düzeni; kuvvetler ayrılığı, ilkeler-değerler uyumu ve kurumlar devleti olma temelinde yeniden kurulacaktır.
Burada yapılan öneri, kimsenin geri adım atmasını gerektirmeyen, tam tersine herkesin bir adım ileri yürüyerek, çatışma ve kriz durumunu ortadan kaldıracak bir amaç ve yöntem benimsenmesidir.
Ya Türkiye, yaşanan sistem krizini kendisi, kendi aklı ve kudretiyle aşacaktır. Ki bu, iç bütünlüğün mutabakatla sağlanması demektir. Ya da bu gidiş, uluslararası hegemonyanın Lozan statükosunu kendi işine gelecek şekilde tadil etmesine bile fırsat verecek müdahalelerine elverişli bir zemin oluşturacaktır.
Yaşanan kriz ve belirsizlikten, devletin kudretini, milletin birliğini, yönetebilen çağdaş ve çoğulcu demokrasiyi mümkün kılacak bir çözüm çıkarmak zarureti vardır. Fırsatı da vardır.
Türkiye’nin ufkunun aydınlatılmasında inisiyatifi Sizin almanız en şık ve doğru olan yoldur. Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Devlet, bugün yaşayan nesillerin mutlak mülkiyetinde değildir. Devlet, milletin ezelden ebede uzanan şahsı manevisidir. Geleceğimiz devletimiz eliyle şekillenecektir. Devletin bekası, milletin birlik ve selameti için, sorumluluklarınıza sahip çıkmanız gerekmektedir.
Siyasi geçmiş ve kimliğinizden yalıtılmanızı Sizden kimse istememelidir. Fakat Siz de, bulunduğunuz makamın gereklerine tam riayet eden bir duruşu lütfen gösteriniz.Bilgi ve takdirlerinize saygılarımla arz ederim.
Erkan Mumcu, Anavatan Partisi (ANAP) Genel Başkanı
RADIKAL 19-20.05.2008
